Blog trend demografie

De trends op demografisch gebied: wat verandert er?

Met de reeks blogs die we schrijven over trends in arbeidsmarkt, onderwijs en economie, brengen we mensen die in dit vakgebied werkzaam zijn op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Dat is een belangrijke basis om te bepalen wat je te doen hebt.

Door te ontdekken welke thema’s belangrijk zijn, kun je daar beleid op maken. Op die manier bepaal je waar je de schaarste aan tijd, geld of energie aan wilt besteden. Als je de keuze hebt gemaakt, weet je beter waarop te investeren en ontstaat er beweging.

In deel 2 van 5 blogs besteden we aandacht aan de trend van demografische ontwikkelingen. Wat betekent deze trend voor de arbeidsmarkt? En hoe kan het onderwijs hierop inspelen?

De invloed van demografische ontwikkelingen: wat je hierover moet weten

De Nederlandse bevolking blijft groeien. In 2063 zal Nederland 20 miljoen inwoners hebben, volgens de prognose van het CBS. Hierbij wordt verwacht dat in 2026 de 18 miljoen wordt bereikt. De impact van de Corona-crisis op oversterfte en een lagere migratie is in deze prognose meegerekend. De verwachte groei wordt vooral gerealiseerd doordat er meer mensen naar Nederland komen en door een stijgende levensduur. Daarnaast is de verwachting dat er vanaf 2023 ook weer meer kinderen geboren worden dan momenteel het geval is. In 2040 is een kwart van de bevolking 65-plus (CBS, 2020).

Veel jongeren trekken de komende jaren naar de stad. Daardoor wordt in stedelijke gebieden (vooral in de Randstad) een groei voorspeld terwijl in de kleinere gemeenten sprake zal zijn van bevolkingskrimp. Van krimp is vooral sprake van aan de randen van het land, zoals in de noordelijke provincies, de Achterhoek, Zuid-Limburg en Zeeland bijvoorbeeld. Niet alleen de Randstad trekt mensen aan, ook steden zoals Zwolle, Arnhem, Nijmegen, Amersfoort en Eindhoven groeien sterk. De toegenomen immigratie zorgde in de afgelopen 5 jaar voor minder krimpgemeenten dan voorgaande jaren (CBS, 2020).

Dit leidt op korte termijn vooral buiten de Randstad tot dalende leerlingenaantallen in zowel basis-, voortgezet-, als beroeps- en academisch onderwijs. Tot 2025 wordt een daling van het aantal basisschoolleerlingen verwacht, vooral in gemeenten in het noorden en oosten van Nederland  (Riele, et al., 2019). Het voortgezet onderwijst krimpt met ongeveer 12% tot 2031. Opvallend is dat de verschillen sterk regionaal verdeeld zijn en dat een aantal kilometer verderop in plaats van krimp groei te zien kan zijn (Rijksoverheid, 2021).

Kennisbanen zijn niet gelijk verdeeld. Ongeveer 19% van de banen in Nederland zijn kennisbanen. Dit zijn banen met specialistisch werk waarvoor een hbo- of universitaire opleiding nodig is. Deze banen zijn niet gelijk over Nederland verdeeld en bevinden zich vooral in stedelijke gebieden. Vooral in Utrecht, Amsterdam en Den Haag (de Randstad) zijn veel van deze banen te vinden (CBS, 2020).

Er zullen verschuivingen gaan plaatsvinden in de samenstelling van de groep werkenden in ons land. Er is sprake van vergrijzing en ontgroening van de beroepsbevolking. Het aandeel ouderen neemt verder toe en het aandeel jongeren neemt af. Regio’s waar een groei van de potentiële beroepsbevolking te zien is zijn regio’s die jongeren weten te trekken met opleidingsmogelijkheden of banen. Ook zijn hier de omstandigheden aantrekkelijk voor (kennis)migranten. Gemeenten waar de potentiele beroepsbevolking afneemt zijn dezelfde waar de bevolking als geheel krimpt (Riele, et al., 2019).

Verder is de verwachting dat er een toename komt van arbeidsmigratie. Een deel van deze migranten zal zich blijvend vestigen in Nederland en een gezin meenemen of stichten in ons land. Door deze ontwikkeling neemt de beroepsbevolking, ondanks de vergrijzing en ontgroening, netto toe. In de afgelopen twintig jaar heeft migratie naar Nederland en een tweede generatie van migranten in Nederland gezorgd voor 96% van de groei. In de komende decennia groeit de bevolking alleen nog door mensen met een migratieachtergrond (CBS, 2020).

Effecten in cijfers

Nederlandse bevolkingsgroei (CBS, 2020):

  • 2030 18,3 miljoen inwoners
  • 2040 19 miljoen inwoners
  • 2070 20,4 miljoen inwoners.

Uit cijfers die zijn gepubliceerd door het CBS is de prognose dat de beroepsbevolking de komende 10 jaar met 745.000 mensen toeneemt. Twee derde deel van deze toename wordt verklaard door een toename aan immigratie. Na 2030 wordt een geleidelijke daling voorzien (Riele, et al., 2019).

Het aandeel 65-plussers stijgt van 18% (2015) naar 26% (2060). Het aandeel 80-plussers stijgt van 4% (2015) naar 11% (2060) (VN, 2017). Dit zou voor een krimp van de beroepsbevolking kunnen gaan zorgen, ware het niet dat de pensioenleeftijd inmiddels is gekoppeld aan deze demografische ontwikkeling. In 2026 is de verwachting dat 65-jarigen gemiddeld nog 20,82 levensjaren voor zich hebben (CBS, 2020).

Bovendien zorgt de stijging van het aantal ouderen dat een groter beroep zal worden gedaan op verzorgend personeel, waardoor dan ook het aantal banen in de zorg zal toenemen. De kosten hiervoor zullen echter wel maatschappelijk op te brengen moeten blijven.

Wat kun je doen?

Deze demografische veranderingen raken weliswaar veel mensen, maar de effecten hoeven lang niet altijd negatief te zijn. Zo kan het dalen van leerlingenaantallen en de beroepsbevolking in regio’s verschillende uitdagingen bieden, maar ook nieuwe kansen creëren. Organisaties in deze regio’s worden aangezet om hun innovatiekracht optimaal aan het werk te zetten. Zowel op sociaal/cultureel vlak en/of technologisch vlak. Dit kan leiden tot nieuwe interessante oplossingen en concepten.

Voor het voortgezet onderwijs is subsidie beschikbaar. In mei is de ‘subsidieregeling incidentiele middelen 2020’ gepubliceerd. Hiervan kunnen onderwijsinstellingen in het voortgezet onderwijs gebruikmaken om plannen uit te werken die zorgen voor een goed onderwijsaanbod van hoge kwaliteit in gebieden met krimp. Hiervoor is maximaal 22,7 miljoen euro beschikbaar (VO-Raad, 2020).

In regio’s waarin sprake is van een krimp, gekoppeld aan een zichtbare uitstroom van HBO- en hoger geschoolden naar de steden kunnen talentprogramma’s worden opgezet. In zulke talentprogramma’s spannen bedrijfsleven, onderwijs en overheden zich gezamenlijk in om een zgn. Braindrain te voorkomen. Dit betekent bijvoorbeeld dat in de krimpregio’s extra ingezet wordt op stages voor studenten zodat zij de regio leren kennen. Of dat traineeships worden georganiseerd om pas afgestudeerden naar een regio te trekken en/of hen te behouden.

Belangrijk is dat oudere werknemers aan het werk blijven. Voor hen kunnen duurzame inzetbaarheidsprogramma’s worden ingezet. Dat betekent dat de werkgever en werknemer samen investeren in persoonlijke ontwikkeling, doorstroming en scholing zodat de kennis van de werknemer up to date blijft. Ook is belangrijk dat werkgevers bij hun werving en selectie oudere werknemers de kans blijven geven op een baan.

Creëer een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale medewerkers. De prognoses laten zien dat de meeste groei ontstaat door migratie naar Nederland. Dit betekent ook een toename van internationale medewerkers in de potentiële beroepsbevolking. Overheden en bedrijven moeten rekening houden met de unieke behoefte en ondersteuning die internationale medewerkers nodig hebben om te participeren in de Nederlandse arbeidsmarkt. Het door gemeenten en bedrijven tijdig laten inspelen op deze behoefte creëert een aantrekkelijker vestigingsklimaat en zet de deur open voor nieuwe talent.

Lees ook onze blog reeks over trends op de arbeidsmarkt:

Deel 1: de trends op technologisch gebied lees je hier.

Deel 3: de trends van klimaatverandering lees je hier.

Deel 4: de trends op economisch gebied lees je hier.

HEB JIJ HET WHITEPAPER MET TIPS VOOR DE THUISWERKENDE MANAGER EN HET LEIDINGGEVEN OP AFSTAND AL GELEZEN?

DAT KUN JE GEWOON GRATIS AANVRAGEN OP ONZE HOMEPAGINA

Je ontvangt dan ook de wekelijkse vervolgblogs over trends gemakkelijk in je mail

 

Geraadpleegde bronnen voor deze blog:

CBS. (2020). Prognose bevolking; kerncijfers, 2020-2070.

CBS. (2020). Prognose levensverwachting 65-jarigen: 20,82 jaar in 2026. CBS.

CBS. (2020). Waar groeit of krimpt de bevolking?

CBS. (2020). Waar zijn de meeste banen?

Riele, S., Huisman, C., Stoeldraijer, L., de Jong, A., van Duin, C., & Husby, T. (2019). PBL/CBS Regionale Bevolkings- en huishoudensprognose 2019-2050. PBL.

Rijksoverheid. (2021). Prognosecijfers leerlingendaling.

United Nations (2017), World population prospects: The 2017 revision; key findings and advance tables.

VO-Raad. (2020). Voorbereiding fase 2: subsidieregeling incidentele middelen leerlingendaling vo 2020.