De energietransitie vraagt om een ongekende opschaling van vakmensen. Tegelijkertijd staat de arbeidsmarkt onder druk en wordt zij‑instroom steeds vaker gezien als een cruciale route om deze opgave te realiseren. Maar wie vandaag het landschap van zij‑instroominitiatieven bekijkt, ziet iets opmerkelijks: er is geen gebrek aan initiatieven. Integendeel. Het veld groeit en de versnippering groeit mee. In deze blog lees je 5 handelingen om de versnippering tegen te gaan.

Een rijk maar versnipperd landschap
De inzet op zij‑instroom beperkt zich allang niet meer tot één programma of sector. Naast het crosssectorale Aanvalsplan Bouw, Energie & Techniek is een breed palet aan partijen actief: brancheorganisaties, individuele bedrijven, human capital‑programma’s, regionale samenwerkingen en Europese fondsen. Deze diversiteit laat zien dat het belang van zij‑instroom breed wordt erkend. Tegelijkertijd ontstaat een landschap waarin initiatieven naast elkaar bestaan, maar elkaar slechts beperkt versterken.

Onderzoek laat zien dat er talrijke initiatieven zijn op het gebied van matching, promotie en scholing, maar dat deze vaak moeilijk vindbaar zijn en beperkt met elkaar verbonden. Organisaties werken regelmatig parallel aan elkaar, terwijl zij zich richten op dezelfde doelgroepen en dezelfde beperkte capaciteit benutten.

Veel logische initiatieven, maar zonder verbinding
Kijk je beter, dan valt op dat de veelheid aan initiatieven goed te verklaren is. Grofweg zijn ze in te delen in:

• Crosssectorale programma’s; initiatieven gericht op een aantal branches, zowel landelijk als regionaal georganiseerd in verschillende samenstellingen van branches. (bijv. Aanvalsplan Techniek, Bouw en Energie of Actieplan Groene en Digitale Banen).
• Sectorale initiatieven; gericht op specifieke branches (bijv. Railcenter, VNCI, VOMI en OnderhoudNL).
• Human Capital programma’s; van publiek en/of private samenwerkingen rondom instroom en scholing. Zowel regionaal (bijv. Economic Boards of Gemeentelijke samenwerkingsverbanden zoals Regio West-Brabant en Groene Metropool Regio) en landelijk (en EnergyInnovationNL).
• Europese instrumenten; gericht op arbeidsmobiliteit en regionale versterking (BuildupSkills, ESF+, Just Transition Fund)
• Nationale instrumenten; gericht op versterken van arbeidscapaciteit voor de energietransitie (Topsectoren/Industriebeleid, GroenvermogenNL, LLO-Katalysator, LLO Collectief, en Opschaling PPS’en)
• Netwerken en consortia van bedrijven; rond specifieke opgaven of technologieën (North Sea Energy consortium en Team Duurzaam Installeren)
• Individuele bedrijven; met eigen wervings en scholingsactiviteiten.

Van versnippering naar ecosysteem
Elk initiatief is op zichzelf logisch, maar de manier waarop financiering is ingericht maakt samenhang lastig. Middelen zijn verdeeld over verschillende programma’s en fondsen, elk met een eigen logica en voorwaarden. Daarmee sturen we impliciet op versnippering: initiatieven optimaliseren rondom hun eigen financiering, niet rondom het geheel. Het gevolg is dat middelen versnipperd worden ingezet en soms zelfs concurrentie ontstaat tussen sectoren, programma’s en werkgevers.

Tegelijkertijd ligt juist in deze versnippering een kans. Veel programma’s laten zien wat werkt: intensieve samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid, gecombineerd met goed georganiseerde leertrajecten en begeleiding. Initiatieven zoals de samenhangende aanpak van Energy Innovation NL en Goldschmeding Foundation zetten zich al in om programma’s rondom zij-instroom voor de energietransitie pragmatisch te verbinden.

Welke 5 dingen kun je morgen al anders doen?
De grootste winst zit uiteindelijk niet alleen in efficiëntie, maar in duidelijkheid. Voor potentiële zij‑instromers is het huidige aanbod vaak een wirwar van loketten, trajecten en subsidies. Door initiatieven te organiseren als één samenhangend ecosysteem weet in ieder geval de doelgroep waar ze terecht kunnen voor begeleiding en ondersteuning. Voor professionals die werken aan zij‑instroomprogramma’s ligt de oplossing vooral in andere keuzes maken in de uitvoering. En die beginnen vaak klein en praktisch. Een aantal concrete handelingsrichtingen:

1. Maak het aanbod samen zichtbaar; Voor zij‑instromers is het huidige landschap vaak ondoorzichtig. Werk met partners aan één herkenbaar loket, gezamenlijke communicatie of een gedeeld overzicht van routes en mogelijkheden.
2. Stem doelgroepen en proposities op elkaar af; Voorkom dat verschillende initiatieven dezelfde doelgroep benaderen met vergelijkbare proposities. Door afstemming ontstaat meer focus en een betere match tussen kandidaat en traject.
3. Organiseer rond de ‘klantreis’, niet rond financiering; Subsidies en programma’s bepalen vaak de inrichting van trajecten. Draai dit om: ontwerp de route vanuit de zij‑instromer en organiseer daar vervolgens de samenwerking en financiering omheen.
4. Zoek bewust aansluiting op grotere programma’s; Leg actief de verbinding met het Aanvalsplan Bouw, Energie & Techniek of nationale en Europese programma’s. Dat helpt om initiatieven op te schalen en beter te positioneren.
5. Werk toe naar een gedeeld ecosysteem; Zie jouw initiatief niet als een oplossing op zich, maar als onderdeel van een groter geheel. De echte impact ontstaat pas wanneer initiatieven elkaar versterken.

De energietransitie vraagt niet alleen om meer mensen, maar vooral om een slimmere organisatie van de weg ernaartoe. Niet méér initiatieven, maar betere verbinding tussen initiatieven maakt het verschil.

Lees voor meer diepgang ook onderstaand whitepaper. Hierin leggen we de complexiteit uit en bieden we jou vijf concrete oplossingsrichtingen aan, zodat je bij kan dragen aan zij-instroom en de energietransitie.

Over Wise up Consultancy:

Wise up helpt (netwerk)organisaties bij het oplossen van vraagstukken op het gebied van arbeidsmarkt, onderwijs en economie. Dit doen we door het inzetten van ervaren project- en programmamanagers, enthousiaste onderzoekers, HR partners en bevlogen adviseurs. Hiermee brengen we complexe opdrachten en vraagstukken van onze klanten tot een succesvol resultaat zodat zij zelf kunnen excelleren. Wij bouwen daardoor mee aan een duurzame en veerkrachtige economie waarin iedereen meedoet en zichzelf optimaal kan ontwikkelen.