In beleidsland, en specifiek in het vakgebied maatschappelijke ontwikkeling, praten we graag over participatie, kansengelijkheid, en uitstroom naar werk voor de diverse doelgroepen waaronder: Personen met een afstand tot de arbeidsmarkt, Jongeren en jongvolwassenen, Werkenden in een kwetsbare positie, Inwoners met sociaal-maatschappelijke kwetsbaarheid, etc. Maar de ervaring leert dat er één factor in vrijwel elk project onderbelicht blijft, zelfs in stevige adviesrapporten: de plek waar dit allemaal moet gebeuren.

In projecten binnen maatschappelijke voorzieningen, onderwijshuisvesting en het sociaal domein komt regelmatig hetzelfde patroon terug. We ontwerpen krachtige programma’s en doelgerichte interventies, maar de fysieke omgeving waarin die interventies moeten landen, verdient meer aandacht. Dat is een opvallend contrast met onderzoek én kennisuitwisseling met professionals, waaruit steeds opnieuw blijkt dat ook de omgeving medebepalend is voor het gedrag, welzijn en succes van doelgroepen.

In deze blog deel ik vijf inzichten die jou helpen om de wijze van huisvesting wél als strategisch onderdeel van je maatschappelijke opdracht mee te nemen.

De omgeving beïnvloedt het gedrag van de doelgroep — elke dag opnieuw

Het sociaal domein werkt onder andere met doelgroepen die gevoelig zijn voor prikkels, stress, structuur of sociale drempels. Juist bij deze groepen maakt de fysieke omgeving extra veel verschil. Een plek kan stimuleren, afremmen, ruimte geven of juist overweldigen.

Uit onderzoeken van bijvoorbeeld de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het RIVM én praktijkervaring blijkt dat elementen als onder andere locatie, daglicht, akoestiek, overzichtelijkheid en duidelijke looproutes direct invloed hebben op:

• Motivatie en concentratie
• Sociaal gedrag en interactie
• Zelfvertrouwen
• Stressniveau en prikkelverwerking
• Gevoel van veiligheid

Een goed gekozen omgeving kan een interventie versterken; een slecht gekozen omgeving kan diezelfde interventie ondermijnen.

Een gebouw bepaalt meer dan alleen ruimte — het bepaalt beleving en toegankelijkheid

In een recent locatie-onderzoek werd helder hoe sterk huisvesting de beleving van een voorziening beïnvloedt. Tijdens het onderzoek kwam een aantal panden in aanmerking als geschikte locatie. Maar tijdens analyses en gesprekken met betrokken professionals viel bijvoorbeeld steeds hetzelfde op:

• Een industrieel, afgelegen pand riep associaties op met oude re-integratiemodellen en voelde afstandelijk;
• Een herkenbare plek in de dagelijkse loop van het dorp gaf juist een duidelijke verbinding met de samenleving;
• De ruimtelijke sfeer van een gebouw bepaalt in hoge mate of professionals laagdrempelig contact kunnen maken en ondersteuning kunnen bieden.

Deze inzichten ontstonden niet uit enquêtewerk of formelere participatie, maar simpelweg uit observatie en de gedeelde ervaring van professionals die dagelijks met deze doelgroepen werken. Een gebouw communiceert altijd iets en dat bepaalt hoe mensen een voorziening ervaren.

Huisvesting vertaalt je visie op participatie naar de praktijk

In beleidsstukken staan vaak de volgende ambities voor maatschappelijke huisvesting:

• Laagdrempeligheid
• Ontmoeting
• Samenwerking
• Zichtbaarheid in de wijk
• Doorlopende ontwikkellijnen

Als deze principes niet gekoppeld worden aan de fysieke omgeving, blijven ze ambities. Een jongerencentrum op een bedrijventerrein werkt anders dan een plek in het hart van de wijk. Een mensontwikkelbedrijf in een voormalige supermarkt geeft een andere uitstraling dan een voorziening in een loods. Huisvesting is de fysieke vertaling van je visie. Als het gebouw niet meedoet, werkt je visie half.

De tijdschalen van beleid en gebouwen botsen, tenzij je ze bewust verbindt

In het sociaal domein wordt vaak gedacht in termijnen van 1 tot 4 jaar. In vastgoed wordt gedacht in termijnen van 20 tot 40 jaar. Zonder bewuste koppeling tussen die twee werelden ontstaan voorspelbare problemen:

• Tijdelijke oplossingen worden permanent;
• Accommodaties sluiten niet meer aan bij veranderende doelgroepen;
• Er ontstaan extra kosten door noodzakelijke ad-hoc aanpassingen;
• Huisvesting belemmert doorontwikkeling van beleid.

Wie huisvesting wel vanaf het begin in plannen meeneemt, ziet dat beleidsambities duurzaam verankerd kunnen worden en dat investeringen maatschappelijk rendement opleveren in plaats van structurele pleisters.

Passende huisvesting verhoogt de maatschappelijke waarde én bestuurlijke overtuigingskracht

Een van de belangrijkste lessen uit eerdere projecten was dat de locatiekeuze veel meer is dan een facilitaire afweging.

Door te kijken naar:

• De identiteit van het gebouw;
• De zichtbaarheid in de samenleving;
• De mate waarin het dagelijkse routines van professionals ondersteunt;
• De mogelijkheden voor samenwerking en ontmoeting;
• De aansluiting op een bredere gebiedsvisie.

word duidelijk welke locatie het beste past bij een ontwikkelambitie.

Het inzicht is relatief simpel: wanneer een gebouw klopt met de maatschappelijke opdracht, stijgt ook de bestuurlijke overtuigingskracht. Huisvesting wordt dan geen kostenpost, maar een strategische investering.

Hoe kun je dit morgen al toepassen?

Wil je huisvesting structureel meenemen in maatschappelijke opgaven? Start dan met deze vragen:

1. Welke omgeving versterkt het gedrag dat we willen stimuleren?
2. Welke signalen geeft het gebouw af, bewust of onbewust?
3. Hoe vertaalt onze visie op participatie zich in zowel locatie als indeling?
4. Past deze plek niet alleen nu, maar ook over vijf of 10 jaar?
5. Welke inzichten delen professionals die dagelijks met de doelgroep werken en wat zeggen die over de plek?

Deze vragen veranderen de uitkomst van elk project. Dat is geen theorie, dat is praktijkervaring.

Slot: zolang we de stenen vergeten, missen we kansen!

Mijn ervaring in projecten is steeds dezelfde: maatschappelijke impact ontstaat niet alleen in beleid of programma’s, maar in baksteen en beton.

Wie serieus wil werken aan ontwikkeling, participatie of kansengelijkheid, moet passende huisvesting zien als strategisch fundament — niet als sluitpost. 

Voor meer informatie over dit onderwerp kunt u contact opnemen met Rob Noorland.

Over Wise up Consultancy:

Wise up helpt (netwerk)organisaties bij het oplossen van vraagstukken op het gebied van arbeidsmarkt, onderwijs en economie. Dit doen we door het inzetten van ervaren project- en programmamanagers, enthousiaste onderzoekers, HR partners en bevlogen adviseurs. Hiermee brengen we complexe opdrachten en vraagstukken van onze klanten tot een succesvol resultaat zodat zij zelf kunnen excelleren. Wij bouwen daardoor mee aan een duurzame en veerkrachtige economie waarin iedereen meedoet en zichzelf optimaal kan ontwikkelen.