5 belangrijke trends in het onderwijslandschap 2026-2027

De afgelopen jaren is het onderwijs geconfronteerd met veel ontwikkelingen tegelijk. Terwijl gewerkt wordt aan opgaven als basisvaardigheden, curriculumvernieuwing en digitalisering, blijft de uitdaging bestaan om de kwaliteit van het onderwijs duurzaam te versterken. Dat vraagt niet alleen om goede plannen, maar vooral om organisaties die in staat zijn om gericht te sturen op verbetering en deze ook op de lange termijn vast te houden.

Eerder schreven we een whitepaper over macro trends in het onderwijs tot 2030. Lees deze hier: ‘De 5 belangrijkste trends in het onderwijs tot 2030’. Het whitepaper schetst vijf onmiskenbare kerntrends tot 2030 die samen het onderwijslandschap fundamenteel veranderen. Ieder nieuw schooljaar schrijven wij ook een blog over de trends en ontwikkelingen van aankomend schooljaar. Dit jaar kenmerkt 5 ontwikkelingen die vragen om regie:

1. Kwaliteitszorg wordt het nieuwe stuurinstrument

Op veel plekken staat de kwaliteit van het onderwijs onder druk. Niet omdat scholen stilstaan, maar juist omdat er tegelijkertijd veel op hen afkomt. Basisvaardigheden vragen blijvende aandacht, scholen bereiden zich voor op curriculumvernieuwing en technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op. De uitdaging wordt daardoor steeds minder het herkennen van veranderingen en steeds meer het daadwerkelijk organiseren ervan.

Dat vraagt om meer dan losse verbeterprojecten. Veel scholen starten met goede bedoelingen aan programma’s om het onderwijs verder te verbeteren. De uitdaging zit echter niet in het starten van een initiatief, maar in het blijvend onderdeel maken van de dagelijkse praktijk.

Voor schoolleiders en bestuurders betekent dit dat kwaliteitszorg niet alleen een verantwoordingsinstrument is. Het is vooral een manier om richting te geven aan de ontwikkeling van de organisatie. Door continu zicht te houden op de kwaliteit van het onderwijs en de voortgang van verbeteringen, ontstaat een duidelijke koers waar teams gezamenlijk aan kunnen werken.

2. Curriculumvernieuwing vraagt om schooleigen regie

Dit jaar komt er een nieuw landelijk curriculum voor het primair en voortgezet onderwijs. Daarbij worden de kerndoelen voor het primair onderwijs, speciaal onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs geactualiseerd, evenals de examenprogramma’s voor de bovenbouw. Ook blijft het referentiekader voor taal en rekenen een belangrijke basis. Het huidige curriculum is op onderdelen verouderd. Zo zijn de kerndoelen voor het laatst herzien in 2006. De vernieuwing moet scholen helpen hun onderwijs beter aan te laten sluiten op de kennis en vaardigheden die leerlingen nu en in de toekomst nodig hebben. Scholen kunnen zich hier nu al op voorbereiden. Vanaf 1 augustus 2031 wordt verwacht dat alle scholen voor alle leergebieden werken met het vernieuwde curriculum.

3. AI vraagt om afspraken, vaardigheden en digitale veiligheid

AI is niet langer een ontwikkeling aan de rand van het onderwijs. Leerlingen gebruiken AI voor huiswerk en ondersteuning. Docenten zetten het steeds vaker in voor lesvoorbereiding en beoordeling. AI raakt inmiddels alle lagen van het onderwijs: van curriculum en toetsing tot de organisatie van scholen.

De uitdaging zit niet langer in de technologie zelf, maar in de manier waarop scholen ermee omgaan. Het gebruik van AI groeit sneller dan het beleid dat dit gebruik moet sturen. Veel scholen zijn nog zoekende naar richtlijnen, afspraken en een gezamenlijke visie op verantwoord gebruik.

Juist daarom verschuift de aandacht van experimenteren naar organiseren. De focus komt steeds meer te liggen op de manier waarop AI het onderwijs kan versterken en welke afspraken daarover binnen scholen worden gemaakt. Tegelijkertijd groeit het besef dat verantwoord gebruik van AI vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden bij zowel leerlingen als medewerkers. Voor veel onderwijsorganisaties verschuift de aandacht daardoor van de techniek naar de implementatie ervan binnen de organisatie.

4. Toetsing en onderzoek komen meer in dienst van leren

Een vierde ontwikkeling is de herwaardering van toetsing en kennisgebruik. Jarenlang lag in het onderwijs veel nadruk op meetbare resultaten. Die resultaten blijven belangrijk, maar de aandacht verschuift steeds meer naar de vraag hoe toetsing daadwerkelijk bijdraagt aan leren en ontwikkeling. Hierdoor ontstaat meer ruimte om kritisch te kijken naar de rol van toetsen binnen het onderwijsproces en de manier waarop prestaties worden beoordeeld.

Een vergelijkbare ontwikkeling zien we terug in de manier waarop onderzoek en kennis worden gebruikt. Onderwijsorganisaties zoeken steeds vaker naar manieren om inzichten uit wetenschap, praktijkervaring en data met elkaar te verbinden. In de praktijk blijkt dat er zelden één aanpak is die overal en altijd werkt. Wat effectief is, hangt af van de context van een school. Duurzame onderwijsverbetering ontstaat daarom niet door het klakkeloos overnemen van succesvolle methodes, maar door kennis, ervaring en de eigen praktijk met elkaar te verbinden. Het vraagt om professioneel oordeel, contextkennis en de ruimte om te onderzoeken wat in de eigen school werkt.

5. Onderwijs krijgt een sterkere verbindende rol in de samenleving

Onderwijs speelt een belangrijke rol in een samenleving die steeds complexer en meer gefragmenteerd wordt. Naast het overdragen van kennis en vaardigheden wordt van scholen verwacht dat zij bijdragen aan ontmoeting, burgerschap, verbinding en gelijke kansen. Ook levert onderwijs een belangrijke bijdrage aan maatschappelijke weerbaarheid, welzijn en economische ontwikkeling.

Deze bredere maatschappelijke opdracht zien we terug in thema’s als kansengelijkheid, passend onderwijs, de samenwerking tussen ouders en scholen en de zoektocht naar een toekomstbestendig onderwijsstelsel. Ook krijgt de verbinding tussen school, omgeving en leerling steeds meer aandacht, onder andere door investeringen in extra leer- en ontwikkeltijd voor leerlingen die daar behoefte aan hebben.

Onderwijs staat niet op zichzelf. Scholen werken steeds vaker samen met partijen in hun omgeving om leerlingen en studenten optimaal te ondersteunen. Dat vraagt om samenwerking, maar ook om duidelijke keuzes. Niet elke maatschappelijke opgave kan zomaar op het bord van school worden gelegd. Tegelijkertijd kunnen scholen veel betekenen wanneer zij onderdeel zijn van sterke netwerken rondom leerlingen en studenten. De uitdaging voor de komende jaren ligt daarom in het vinden van een goede balans tussen de kerntaak van het onderwijs en de maatschappelijke verwachtingen die op scholen afkomen.

Van ambitie naar uitvoering

De ontwikkelingen voor 2026-2027 laten zien dat het onderwijs niet zozeer behoefte heeft aan nieuwe plannen, maar aan samenhang en uitvoering. Veel van de grote opgaven zijn bekend. De uitdaging zit steeds vaker in het maken van keuzes, het stellen van prioriteiten en het duurzaam organiseren van verandering. Daarom wordt regie belangrijker. Niet als controle van bovenaf, maar als het vermogen om richting te geven, keuzes te maken en ontwikkelingen uitvoerbaar te maken voor teams. De komende jaren draait het steeds meer om het stellen van duidelijke prioriteiten en het duurzaam verankeren van veranderingen in de organisatie.

Wil je weten wat deze ontwikkelingen betekenen voor jouw onderwijsorganisatie, gemeente of regio? Neem dan contact op met Wise up Consultancy. We denken graag mee over een praktische aanpak die past bij jouw opgave.

Over Wise up Consultancy:

Wise up helpt (netwerk)organisaties bij het oplossen van vraagstukken op het gebied van arbeidsmarkt, onderwijs en economie. Dit doen we door het inzetten van ervaren project- en programmamanagers, enthousiaste onderzoekers, HR partners en bevlogen adviseurs. Hiermee brengen we complexe opdrachten en vraagstukken van onze klanten tot een succesvol resultaat zodat zij zelf kunnen excelleren. Wij bouwen daardoor mee aan een duurzame en veerkrachtige economie waarin iedereen meedoet en zichzelf optimaal kan ontwikkelen.