De paradox van wendbaar onderwijs: waarom flexibiliteit om structuur vraagt

Taaktransformatie: een urgent vraagstuk

Werk verandert continu, en sinds AI en digitalisering gaat dat alleen maar sneller. Voor onderwijs betekent dit twee dingen: het onderwijs zelf moet flexibeler worden én studenten moeten leren omgaan met veranderende beroepen door taaktransformatie. Essentiële uitdagingen zijn het minder aanbieden van vaste lesstof, het sneller inspelen op ontwikkelingen en studenten leren om nieuwe skills snel op te pakken en zich aan te passen aan verandering. Ondanks deze ontwikkelingen organiseren onderwijsinstellingen nog steeds veel op basis van stabiliteit. Curricula lijken regelmatig ontworpen alsof de wereld niet continu verandert, terwijl de praktijk juist vraagt om wendbaarheid. Misschien herken je dit ook vanuit je eigen werk of opleiding: de wereld verandert sneller dan de manier waarop we opleiden. Dat maakt taaktransformatie tot een urgente kwestie voor iedereen die bij onderwijs betrokken is. 

Wat verstaan we onder taaktransformatie?

Denk bijvoorbeeld aan een data-analist. Waar een professional in deze rol tot enige tijd geleden vooral handmatig analyses uitvoerde om trends te signaleren en beslissingen te onderbouwen, wordt nu gewerkt met AI-tools en dashboards. Dit is een simpel voorbeeld van hoe taken binnen een beroep continu veranderen, zonder dat er sprake is van een volledig nieuwe functie. 

Het spanningsveld: werkveld, docent en curriculum

De uitdaging ligt in het snijvlak van drie werelden: het werkveld, de docent en het curriculum.

Het werkveld verandert snel. Beroepen evolueren continu, met name door technologische vooruitgang. Voor docenten is meebewegen door het opnemen van nieuwe kennis en flexibel lesgeven essentieel. Curricula zijn daarentegen vaak rigide, omdat deze vastliggen in toetsing en regelgeving en strak zijn vormgegeven.

Het probleem is niet dat het onderwijs niet wil veranderen, maar dat ontwikkelingen uit het werkveld moeilijk landen in opleidingen.

De reflex is vaak meer flexibiliteit toevoegen. Bijvoorbeeld:

• Meer ruimte in het curriculum
• Sneller aanpassen
• Nauwere samenwerking met het werkveld

Dat klinkt logisch, maar het lost het onderliggende probleem niet vanzelf op. Flexibiliteit zonder structuur werkt niet. Maar precies daar wringt het ook, want onze huidige structuren zijn juist ontworpen voor stabiliteit en voorspelbaarheid. Dat roept een interessante vraag op: welke vorm van structuur past bij een wereld die continu verandert?

Wat we kunnen leren van andere domeinen

Een vergelijkbaar probleem speelt ook in andere domeinen waar verschillende werelden moeten samenwerken, zoals de energietransitie. Daar laat een klein eigen onderzoek naar learning communities zien dat initiatieven die impact maken één ding gemeen hebben: er is iemand die werelden verbindt en vertaalt.

Dit kan het verschil maken, omdat deze rol zorgt voor:

• Het ophalen van ontwikkelingen uit de praktijk
• Het vertalen naar de juiste context
• Het borgen dat kennis daadwerkelijk wordt toegepast

Het is wellicht voorbarig om dit één op één naar het onderwijsveld te vertalen. Tegelijkertijd biedt het wel het inzicht dat een rol die verbindt en vertaalt in bepaalde situaties een belangrijke hefboom kan zijn om de kloof tussen werkveld, docent en curriculum te verkleinen. Het kan leiden tot het daadwerkelijk doorvoeren van veranderingen, die anders blijven hangen in intenties. Misschien helpt het je om na te denken over wie in jouw organisatie of opleiding een rol kan spelen om deze verbinding te versterken.

Hoe ga je naar een veranderstructuur

De sleutel ligt niet alleen in nieuwe curricula of modellen. Net zo belangrijk is het op andere manier kijken naar structuur: expliciet ruimte maken voor verandering en erkennen dat verbinden en vertalen een rol op zich kan zijn.

Een veranderstructuur betekent dat opleidingen in plaats van één jaarlijkse aanpassing continu kleine bijstellingen ondergaan op basis van relevante ontwikkelingen. Denk aan vaste momenten waarop docenten en praktijkpartners samen terugkijken: wat is er veranderd in het werk en wat betekent dat voor wat we studenten leren?

Tegelijk betekent het dat docenten, naast dat zij uitvoerders zijn van een curriculum, ook ruimte krijgen om zelf mee te ontwikkelen met het werkveld. En dat samenwerking met praktijkorganisaties een vast onderdeel wordt van het onderwijsontwerp. Het doel is niet alleen dat verandering wordt bedacht, maar dat deze ook daadwerkelijk landt en bijdraagt aan de ontwikkeling van studenten.

Herkenbaar? Dan is het interessant om te onderzoeken hoe je verandering niet alleen bedenkt, maar ook daadwerkelijk organiseert aan de hand van project- of programmamanagement. Binnen Wise up hebben we ruime ervaring met project- en programmamanagement binnen het onderwijs (Po en Vo). Benieuwd of we iets voor elkaar kunnen betekenen? Neem dan contact op met onze dienstcoördinator Onderwijs Henk Klootwijk. 

In het whitepaper 10 onmisbare vaardigheden voor de toekomst vertellen we je meer over taaktransformatie. Voor organisaties die zich serieus willen voorbereiden op 2030 vormt dit een logisch en verdiepend vervolg. Lees het whitepaper voor verdieping en een praktisch kader om hier strategisch mee aan de slag te gaan.